استفاده از آزمون های عملکردی جهت معلمان
آزمون های عملکردی با مهارت سر و کار دارند مهارت در استفاده از فرآیندها و شیوه های اجرایی و نیز مهارت در تولید فرآورده ها.
برای مثال دروس علوم با مهارتهای آزمایشگاهی، دروس ریاضی با مهارتهای حل مساله، دروس فارسی و زبان انگلیسی با مهارتهای بر قرار کردن ارتباط.
آزمون های عملکردی ابزاری هستند که بعنوان مکمل آزمون های کتبی می توانند معلمان را در بهتر سنجیدن میزان توفیق یادگیرندگان در رسیدن به هدفهای متنوع تحصیلی یاری دهند.
هدف آزمون عملکردی :
معلمان به خوبی آگاهند که بخش زیادی از اهداف و انتظارات آموزشی در حیطه ی مهارت ها قرار دارد پس هدف اصلی آزمون عملکردی ، آزمون دانش و مهارت کسب شده دانش آموز است . دانش آموز باید یاد بگیرد دانشی را که کسب کرده در شرایطی واقعی یا نسبتا واقعی به کار گیرد . به عبارت دیگر تنها دانستن یک موضوع کافی نیست بلکه توانستن و به کار بستن آن نیز لازم است .بسیاری از دروس اهداف مهارتی دارند . مانند ریاضی : مهارت حل مسئله ، فارسی : مهارت برقراری ارتباط ، جغرافیا : مهارت استفاده از نقشه ، علوم : مهارت مشاهده و تفسیر یافته ها .
پس به طور کلی هدفهای آموزش و یادگیری را می توان به دو بخش زیر تقسیم کرد:
۱-هدفهای که به دانستن در باره امور مربوط می شوند:
مثلاًمیکروسکوپ برای مطالعه جانداران کوچکی که با چشم غیر مسلح مشاهده نمی شوند به کار می رود .
۲-هدفهایی که به دانستن نحوه انجام دادن یا کاری مربوط می شوند.
آن دسته از وسایل اندازه گیری که می کوشند تا بسنجند که چگونه می توان کاری را انجام دهد غالباً آزمون های عملکردی نام دارند و آن دسته از وسایل اندازه گیری که می کوشند تا دامنه و صحت دانش شخص را بسنجند معمولاً آزمون های کتبی نامیده می شوند.
ملاک یا معیار عملکرد در هدفهای عملکردی
الف) با توجه دقت به عملکرد: مثلا ًبا استفاده از یک دماسنج، دما را تا دهم درجه اندازه گیری کند.
ب) با توجه به سرعت عملکرد: مثلاً با در اختیار داشتن وسایل لازم در پانزده دقیقه عیب یک رادیو را تشخیص دهد.
پ) با توجه به توالی درست مراحل: مثلاً در آزمایشگاه یک میکروسکوپ را با رعایت مراحل درست تنظیم کند.
ت) با توجه به مهارت عملکرد: مثلاً با دردست داشتن اره یک قطعه چوب را با مهارت اره کند.
ث) با توجه به رعایت ایمنی: مثلاً اتومبیلی را بودن زیر پا گذاشتن هیچ یک از مقررات ایمنی رانندگی براند.
فرآیند در مقایسه با فرآورده
آزمون های عملکردی با فرآیند، فرآورده و یا ترکیبی از این دو سرو کار دارند. ماهیت عملکرد مورد سنجش مشخص می سازد که تأکید بر چه قسمتی باید باشد بعضی از عملکرد ها به محصولات یا فرآورده های ملموس و عینی نمی انجامد مانند کار با وسایل آزمایشگاهی، سخنرانی کردن، نواختن آلات موسیقی.
در بعضی زمینه های عملکردی دیگر، محصول یا فراورده مورد تأکید است و توجه چندانی به فرایند یا شیوه اجرا نمی شود؛ مانند ارزشیابی از یک مقاله تحقیقی.
در بسیاری از موارد هم فرآیند و هم فرآورده هر دو به عنوان جنبه های مهم عملکرد سنجش می شوند؛ برای مثال مهارت در عیب یابی و تعمیر یک تلویزیون یا اتومبیل.
انواع آزمون های عملکردی :
- آزمون های عملکردی کتبی
- آزمون های عملکردی شناسایی
- آزمون های عملکردی در موقعیت های شبیه سازی شده
- آزمون عملکردی نمونه کار
۱- آزمون های عملکردی کتبی
این آزمون عمدتا بر کاربرد آموخته ها در موقعیت های عملی یا شبیه سازی تاکید دارد؛ مثلا از دانش آموز خواسته می شود که یک داستان کوتاه بنویسید یا اَشکال را نامگذاری کند یا نتایج حاصل از یک آزمایش را بنویسد و یا احساسات خود را با جملات زیبا و رسا بیان کند. همچنین مانند : ارائه گزارش از یک بازدید علمی ، رسم نقشه ، نوشتن داستان کوتاه ، طرح یک مسئله و حل آن ، جمع آوری اطلاعات و رسم نمودار .
۲- آزمون های عملکردی شناسایی
زمانی که از دانش آموز می خواهید اِشکال مداری را که لامپ آن روشن نمی شود پیدا کند، وسایل و مراحل انجام یک آزمایش علوم تجربی را مشخص کند یا تلفظ درست یک کلمه در هدیه های آسمانی یا روش درست حل یک مسئله ی ریاضی را تشخیص دهد، به واقع دانش آموز را در معرض آزمون عملکردی از نوع آزمون شناسایی قرار داده اید.و یا از دانش آموز خواست تا یک ابزار یا دستگاه را شناسایی یا کار آن را توصیف کند . مانند : غلط های املایی یک متن را پیدا کند ، بر روی نقشه رودها و دریاچه ها را پیدا کند ، از یک قطعه شعر یا نثر ، موصوف ها و صفت ها را پیدا کند ، روش درست حل یک مسئله را تشخیص دهد ، نمونه های مختلف جانوران را تشخیص دهد ، صداهای طبیعت در درس هنر را تشخیص دهد ، تلفظ درست یک کلمه در درس فارسی را بیان کند ، مراحل و وسایل انجام یک آزمایش در درس علوم را شناسایی کند .
۳- آزمون های عملکردی در موقعیت های شبیه سازی شده
از یادگیرنده خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیت های ضروری و واقعی است .مثلاً تنفس مصنوعی و یا در تربیت بدنی، ضربه زدن به یک توپ خیالی یا انجام حرکات مختلف شنا در بیرون از آب از این نوع آزمون اند. کاربرد این عملکرد بیشتر برای آموزش مهارتهای مختلف مانند دوچرخه رانی مورد استفاده قرار می گیرد. در این موارد با تهیه یک آزمون کتبی عملکردی از نوع سیاهه یا چک لیست، فهرست وارسی، مقیاس درجه بندی، فرد ارزیاب می تواند به سنجش فرآیند بروز عملکرد اقدام نماید.
نمونه های دیگر :
- درس فارسی : نامه ای بنویسید و در پاکت قرار دهید و طبق شرایط معمولی نشانی و مشخصات آن را روی آن بنویسید و در صندوق پست کلاس بیندازید .
- درس علوم : کار در آزمایشگاه با وسایل خاص و طراحی یک مدار الکتریکی ساده ، انجام تنفس مصنوعی بر روی مصدوم .
- درس تربیت بدنی : ضربه زدن به توپ و انجام حرکات مختلف شنا در بیرون از آب.
- نقشی را در یکی از زمینه های مختلف درسی بازی نماید (ایفای نقش) .
۴- آزمون های عملکردی نمونه کار
شبیه ترین روش بر موقعیّت واقعی در زندگی طبیعی افراد، روش نمونه کار است. در روش نمونه ی کار که نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد واقعی است فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود؛ مثل آزمون رانندگی اتومبیل در محیط واقعی یا ساخت مکعب با ابعاد معین و با ابزاری که در دست دارند. در این روش از دانش آموز خواسته می شود حاصل فعالیت عملی خود را ارائه دهد . مانند : تهیه روزنامه دیواری ، مکعبی را با ابعاد مختلف بسازد ، خواندن یک شعر و سرود ، تهیه کلاژ با وسایلی که در اختیار دارد ، متن شعری را به صورت ساده ترجمه کند ، اطلاعاتی درباره موضوعی گردآوری و آن را در جدولی طبقه بندی کند ، ماده شیمیایی جدیدی بسازد ، گروهی از سنگ ها ، برگ ها یا اشیای دیگر را گردآوری و طبقه بندی نماید .
مراحل طراحی آزمون عملکردی
- اهداف آموزشی مورد نظر تعریف شود .
- فعالیت متناسب با هدف مورد نظر مشخص گردد .
- وسایل و مواد مورد نیاز برای اجرای آزمون تعیینگردد .
- روش ارزیابی از نتایج عملکرد دانش آموز مشخص گردد .. در این خصوص ضروری است چگونگی ارزیابی از آزمون به اطلاع دانش آموز برسد .
نحوی اجرای آزمون عملکردی
- پاسخ گزین
- پاسخ نگار
- انجام یک فعالیت
- تهی یک وسیله
- روش های آزمون عملکردی
- مشاهده در مو قعیت های طبیعی
- انجام آزمایش
- اجرای پروژه
- پوشه کار
- ایفای نقش
- نمایش دادن
آزمونهای عملکردی چگونه طراحی می شوند؟
برای طراحی آزمون های عملکردی در هر درس یا هر موضوع درسی، ابتدا جدول مشخصات درس یا شناسنامه و هدف های درس را تهیه کنید. اندازه گیری هدف های قابل اندازه گیری یا آزمون های سنتی را به عهده ی همان آزمون بگذارید. هدف هایی را که سنجش آن ها به آزمون های عملکردی نیاز دارد؛ مثل مهارت، کاربرد ابزار، توجه به مسائل ایمنی، توانایی انجام فعالیت در مدت زمان معین و با دقتی معین و ... مشخص کنید و برای آنها ابزار سنجش مناسبی طراحی کنید.
آزمون عملکردی درس علوم پایه دوم
نام و نام خانوادگی : کلاس : تاریخ :
- هدف :
سنجش توانایی طبقه بندی دانه ها
- وسایل:
انواع دانه های مختلف مانند : لوبیا سفید ، قرمز ، گندم ، خرما ، آجیل ، ظروف یک بار مصرف .
فعالیت : به دانه های روی میز خود به دقت نگاه کنید و با توجه به شباهت ها و تفاوت های قابل مشاهده معیاری برای طبقه بندی در نظر بگیرید و آن ها را جدا کنید .
- پرسش ها :
- دانه ها را در چند گروه می توان جدا کرد ؟
- علت قرار گرفتن دانه ها در هر گروه چیست ؟
- آیا می توان دانه ها را به صورت دیگری جدا کرد ؟
- از این طبقه بندی چه چیزی یاد گرفتید ؟
- معیارهای ارزش یابی :
- همه دانه ها را بر اساس معیاری که در نظر گرفته اند صحیح جدا کرده اند ؟
- معیار صحیح انتخاب کرده اند اما دانه ها را بر اساس آن معیار طبقه بندی نکرده اند ؟
- نتوانسته اند معیاری انتخاب کنند و دانه ها را نیز نتواسنته اند طبقه بندی کنند ؟